“Kanser.” Bazen insanın hayatında tek bir kelime, öncesiyle sonrasının arasına görünmez bir çizgi çekmeye yeter. Doktor konuşmaya devam eder. Bir şeyler anlatır; tetkiklerden, görüntülemelerden, tedaviden, belki bir sonraki randevudan bahseder. Siz başınızı sallarsınız. Dinliyor gibi görünürsünüz ama zihniniz belki çoktan başka bir yere gitmiştir. Ben gerçekten kanser miyim? Şimdi ne olacak? Ya yayılmışsa? Ya tedavi işe yaramazsa? Ya ölürsem?
Ve bazen en tuhafı şudur: Odadan çıktığınızda dünya hâlâ aynı dünyadır. İnsanlar kahvelerini alır, trafik devam eder, telefonunuza mesajlar gelir. Birisi akşam ne yiyeceğinizi sorar, bir başkası hafta sonu planından bahseder ama sizin için hayat birkaç saat önceki hayat değildir artık.
Belki Henüz Ağlamadınız Bile
Kanser tanısı aldığınızda nasıl hissetmeniz gerektiğine dair görünmez bir beklenti olabilir. Çok üzülmeniz, ağlamanız, korkmanız beklenir ama belki siz hiçbir şey hissetmediniz. Eve geldiniz, yemek yaptınız, çocuklarla ilgilendiniz, işle ilgili bir mesajı cevapladınız. Hatta güldüğünüz bile oldu. Sonra kendinize şaşırdınız: Ben neden ağlamıyorum? Gerçekten farkında değil miyim?
Belki de tam tersi oldu. Doktorun odasından çıktığınız anda dünya başınıza yıkılmış gibi hissettiniz. İkisinin de yanlış bir tarafı yok. Bazen zihin, taşıyamayacağı kadar büyük bir gerçeği bir anda içeri almaz. Size ancak kaldırabileceğiniz kadarını verir. Gerisi daha sonra gelir; duşta, araba kullanırken, gece herkes uyuduktan sonra, bir şarkı dinlerken, saçınızı tararken, çocuğunuza bakarken… Bir anda. Ve o zaman gerçekle biraz daha yüzleşirsiniz.
En Zor Şey Bazen Kanser Değil, Beklemektir
Tanıyı aldınız ama hâlâ bilmediğiniz o kadar çok şey vardır ki… Evre ne? Yayılmış mı? Tedavi nasıl olacak? Kemoterapi gerekir mi? Ameliyat olacak mıyım? Saçlarım dökülecek mi? Çalışabilecek miyim? Çocuklarıma ne söyleyeceğim? İyileşecek miyim?
İnsan zihni belirsizliği sevmez. Bir cevap ister. Kötü bile olsa, bazen “Yeter ki ne olduğunu bileyim” dersiniz. Çünkü bilmediğiniz zaman zihin cevapları kendi üretmeye başlar ve çoğu zaman en korkutucu olanları seçer. Belki gece telefonunuzu elinize alıp aynı şeyleri tekrar tekrar arıyorsunuz. Birinin hikâyesini okuyup rahatlıyor, beş dakika sonra başka bir hikâyeyi okuyup yeniden korkuyorsunuz. İstatistiklere bakıyor, belirtileri karşılaştırıyor, kendi hikâyenizin sonunu daha hikâye başlamadan bulmaya çalışıyorsunuz. Çünkü aslında aradığınız şey sadece bilgi değil. Güvende olduğunuzu söyleyecek bir cümle arıyorsunuz ama bazen o cümleyi kimse söylemez. Belki de kanser tanısının en zor taraflarından biri tam olarak budur: Henüz cevabı olmayan sorularla yaşamayı öğrenmek.
Herkes “Güçlü Ol” Dediğinde
Kanser tanısından sonra çevrenizdeki insanlar size iyi gelmek ister. Ne söyleyeceklerini bilemediklerinde çoğu zaman bildikleri en umutlu cümlelere tutunurlar: “Pozitif düşün.” “Güçlü ol.” “Sen bunu atlatırsın.” “Her şey güzel olacak.”
Belki bunları duymaya gerçekten ihtiyacınız olan günler vardır ama bazen de sadece şunu söylemek istersiniz: Ben bugün güçlü olmak istemiyorum.
Belki annenizin yanında ağlamak istemiyorsunuz çünkü onun sizden daha çok üzüleceğini biliyorsunuz. Eşinize bütün korkularınızı anlatmıyorsunuz çünkü onun da zaten korktuğunu görüyorsunuz. Çocuklarınızın yanında gülümsüyorsunuz. Arkadaşlarınız aradığında “İyiyim, bekliyoruz işte” diyorsunuz. Ve günün sonunda herkes sizi ne kadar güçlü gördüğünü söylüyor. Fakat kimse güçlü görünmenin ne kadar yorucu olduğunu görmüyor.
Korkmanız mücadeleden vazgeçtiğiniz anlamına gelmez. Ağlamanız güçsüz olduğunuz anlamına gelmez. “Neden ben?” diye düşünmeniz nankör olduğunuz anlamına gelmez. Ölümü düşünmeniz de yaşamak istemediğiniz anlamına gelmez. Bazen insan, hayatı kaybetme ihtimaliyle ilk kez bu kadar yakından karşılaştığında ölümü düşünür. Çünkü aslında ne kadar çok yaşamak istediğini fark eder.
Bedeniniz Bir Anda Yabancı Gelebilir
Kanser tanısından önce bedeniniz belki sadece bedeninizdi. Şimdi ise her ağrı farklı hissettirebilir. Bir yeriniz acıdığında eskisi gibi “geçer” diyemeyebilirsiniz. Küçük bir değişiklik bile zihninizde büyük bir soruya dönüşebilir: Bu da kanserle mi ilgili? Daha önce var mıydı? Bir şey mi oluyor?
Tanıyla birlikte insan sadece geleceğe değil, bazen kendi bedenine duyduğu güveni de kaybedebilir. “Bedenim bunu nasıl yaptı da ben fark etmedim?” diye düşünebilirsiniz. Bir zamanlar size ait ve tanıdık gelen beden, bir anda kontrol edilmesi, taranması, incelenmesi gereken bir yere dönüşebilir. Bu da bir kayıptır. Belki kimsenin adını koymadığı ama sizin hissettiğiniz bir kayıp.
Eski Hayatınızı Özleyebilirsiniz
Bazen kanser tanısından sonra özlediğiniz şey yalnızca sağlığınız değildir. Kanseri henüz bilmeyen halinizi özlersiniz. Sabah uyandığında ilk düşüncesi hastalık olmayan, aylar sonrasına plan yaparken “Acaba o gün nasıl olacağım?” diye düşünmeyen, bedenindeki küçük bir ağrıyı korkuyla dinlemeyen o kişiyi…
Belki tedaviniz daha başlamadı. Belki henüz ne yaşayacağınızı bile bilmiyorsunuz. Ama yine de bir şeylerin geri dönülmez biçimde değiştiğini hissedebilirsiniz. Çünkü tanı bazen daha bedeninizde hiçbir şeyi değiştirmeden önce, dünyaya baktığınız yeri değiştirir. Dün sıradan gelen bir gün, bugün inanılmaz kıymetli görünebilir. Eskiden fark etmeden yaşadığınız o güven duygusunu özleyebilirsiniz: Geleceğin sizi beklediğine inanmayı, bedeninizin içinde düşünmeden yaşayabilmeyi, hayatı sürekli “öncesi” ve “sonrası” diye ayırmamayı…
Belki en çok da eski kendinize bakıp, “Keşke o zaman ne kadar özgür olduğumu bilseydim,” diye düşünürsünüz. Çünkü bazen kaybettiğiniz şey henüz bir saç, bir organ, bir rutin ya da bir plan değildir. Bazen ilk kayıp, “Benim başıma böyle bir şey gelmez” diyebilmenin verdiği o sessiz güven duygusudur. Ve bunun yasını tutmanız için her şeyin kötü gitmesini beklemeniz gerekmez. Daha hiçbir şey kaybolmamış gibi görünürken bile, siz içinizde çoktan bir vedaya başlamış olabilirsiniz. Bu, umutsuz olduğunuz anlamına gelmez. Sadece hayatınızın bir anda değiştiğini ve eski halinizle aranıza artık hiç istemediğiniz bir bilginin girdiğini gösterir.
Belki bir gün yine geleceğe planlar yapacaksınız. Yine gülecek, sıradan şeylere kızacak, bazı sabahlar kanseri düşünmeden uyanacaksınız. Ama şu anda eski halinizi özlüyorsanız, onu hemen geride bırakmak zorunda değilsiniz. Çünkü bazen iyileşmeye çalışırken insanın önce, kim olduğunu sandığı kişiye sessizce veda etmesine izin vermesi gerekir.
Şu Anda Bütün Geleceğinizi Çözmek Zorunda Değilsiniz
Kanser tanısını aldıktan sonra zihniniz bir anda aylar, hatta yıllar sonrasına gidebilir. Tedavinin sonunu, ameliyatı, saçlarınızı, işinizi, çocuklarınızı, geleceğinizi düşünmeye başlayabilirsiniz. Ama bugün bütün bunların cevabını vermeniz gerekmiyor.
Belki bugün yapmanız gereken tek şey bir sonraki randevuya gitmek. Belki doktorunuza sormak istediğiniz soruları yazmak. Belki annenizi aramak. Belki ağlamak. Belki hiçbir şey yapmadan yatağa uzanmak. Belki de birkaç saatliğine kanseri düşünmemek.
Bazen bu süreçte en nazik soru “Bunun tamamını nasıl atlatacağım?” değildir. “Bugünü nasıl geçirebilirim?”dir. Çünkü önünüzde uzun bir yol varsa bile, o yolun tamamını bugün yürümek zorunda değilsiniz.
Belki de İhtiyacınız Olan Şey Daha Fazla Tavsiye Değildir
Bazen size ne yapmanız gerektiğini söyleyen çok fazla insan olur. Ne yemelisiniz, nasıl düşünmelisiniz, hangi tedaviyi araştırmalısınız, kimle konuşmalısınız… Ama insanın bazı dönemlerde tavsiyeden çok anlaşılmaya ihtiyacı vardır.
“Çok korkuyorum” dediğinizde hemen “Korkma” denmeyen bir yere. “Ya ölürsem?” dediğinizde konunun değiştirilmediği bir yere. “Bugün güçlü olmak istemiyorum” dediğinizde sizi hemen toparlamaya çalışmadan yanınızda kalabilecek birine. Kanserle ilgili konuşmak zorunda olmadığınız ama isterseniz aynı korkuyu onuncu kez anlatabileceğiniz bir alana.
Terapi bazen tam olarak bunun için vardır. Size kanserin nasıl sonuçlanacağını söylemek için değil; bunu kimse garanti edemez. Ama bu süreçte korkularınızı tek başınıza taşımak zorunda kalmamanız için. Çevrenizdeki herkesi korumaya çalışırken kendinizi unutmayacağınız bir alan oluşturmak için.
Henüz ne olacağını bilmiyor olabilirsiniz. Belki bugün çok korkuyorsunuz. Belki yarın biraz daha iyi olacaksınız, sonra bir test sonucu sizi yeniden zorlayacak. Bu süreç düz bir çizgi olmak zorunda değil. Ve siz de her gün aynı güçte olmak zorunda değilsiniz.
Bazen insanın ihtiyacı daha güçlü olmak değil, tüm korkularıyla birlikte görülmek, duyulmak ve anlaşılmaktır.
Eğer yakın zamanda kanser tanısı aldıysanız ve bütün bunları çevrenizdeki insanlara anlatmakta zorlanıyorsanız, terapi sizin için güçlü görünmek zorunda olmadığınız bir alan olabilir.