Bazen hayatımızda bir şeylerin yolunda gitmediğini biliriz ama nedenini tam olarak açıklayamayız.
Bir konuşma bittikten saatler sonra bile zihninizde tekrar tekrar döndürüyor olabilirsiniz. Birisi sizden uzaklaştığında, ortada gerçek bir tehlike olmadığını bilseniz bile yoğun bir kaygı hissedebilirsiniz. Tartışma sırasında tamamen içine kapanabilir, insanlara güvenmekte zorlanabilir, çevrenizdeki herkesin sorumluluğunu üstlenebilir ya da neye ihtiyaç duyduğunuzu söylemekte güçlük çekebilirsiniz.
Bazen kendinize şu soruları sorabilirsiniz:
Neden bu kadar yoğun tepki veriyorum?
Neden bunu bir türlü geride bırakamıyorum?
Bana iyi gelmediğini bildiğim hâlde neden aynı döngüleri tekrar tekrar yaşıyorum?
Bu tepkiler her zaman sizde bir şeylerin “yanlış” olduğu anlamına gelmez.
Bazen bunlar, hayatınızın bir döneminde zihninizin ve bedeninizin sizi korumayı öğrenmiş olmasının izleridir.
Travma Yalnızca Yaşanan Olaydan İbaret Değildir
Travma denildiğinde insanların aklına çoğu zaman çok ağır ve sarsıcı olaylar gelir: istismar, şiddet, kaza, kayıp ya da yaşamı tehdit eden başka deneyimler.
Elbette travma bu tür yaşantılardan kaynaklanabilir.
Ancak travma yalnızca başımıza gelen olayla ilgili değildir. Aynı zamanda, yaşadığımız şeyi anlamlandırmak ve taşıyabilmek için yeterince güven, destek, bağ ya da kaynağa sahip olmadığımızda içimizde ne olduğuyla da ilgilidir.
Bazı insanlar için travma, yaşanan bir olaydan kaynaklanır.
Bazıları içinse tekrar tekrar eksik kalan şeylerden.
Teselli.
Tutarlılık.
Duygusal güven.
Korunmak.
Sevgi görmek.
Zorlandığınızın birileri tarafından fark edilmesi.
Bir çocuk çoğu zaman şöyle düşünemez:
Annem ya da babam kendi geçmişindeki yükler nedeniyle duygusal olarak bana ulaşmakta zorlanıyor.
Bunun yerine çok daha farklı sonuçlara varabilir:
Belki de ben fazla geliyorum.
Belki duygularım bir problem.
Belki sevilmek için bir şeyleri hak etmem gerekiyor.
Belki kimseye ihtiyaç duymamalıyım.
Belki bende bir sorun var.
Bu inançlar, nerede başladıklarını çoktan unutmuş olsak bile yetişkinliğimize kadar bizimle gelebilir.
Bir Zamanlar Sizi Koruyan Yöntemler Sonradan Sizi Yoran Döngülere Dönüşebilir
Çocukken içinde büyüdüğümüz ortama uyum sağlamayı öğreniriz.
Duygularınızı ifade ettiğinizde eleştirildiyseniz, onları saklamayı öğrenmiş olabilirsiniz.
Sevgi öngörülemez geldiyse, birinin sizden uzaklaşıp uzaklaşmadığını sürekli kontrol etmeye başlamış olabilirsiniz.
Ailenizde hep sorumluluk alan kişi siz olduysanız, bugün dinlenmek ya da bir başkasının sizinle ilgilenmesine izin vermek rahatsız edici gelebilir.
Tartışmalar korkutucuysa, zor konuşmalardan tamamen kaçınıyor olabilirsiniz.
İhtiyaçlarınız sürekli küçümsendiyse, herkesin ne hissettiğini çok iyi anlayan ama kendi ihtiyacını fark etmekte zorlanan bir yetişkine dönüşmüş olabilirsiniz.
Bu örüntüler çoğu zaman korunma amacıyla ortaya çıkar.
Fakat yıllar sonra, bir zamanlar sizi ayakta tutan aynı yöntemler ilişkilerinizi, kendinizle kurduğunuz bağı ve huzur hissinizi zorlaştırmaya başlayabilir.
Kendinizi “fazla hassas”, “muhtaç”, “mesafeli”, “kontrolcü” ya da “kaygılı” olarak tanımlıyor olabilirsiniz.
Oysa terapi bize farklı bir soru sorma alanı açar.
“Bende ne yanlış?” demek yerine şunu sormaya başlayabiliriz:
“Bana ne oldu ve yaşadıklarımla baş edebilmek için ne öğrenmek zorunda kaldım?”
Bazen bu soru, kendimize bakışımızı tamamen değiştirebilir.
Travma En Çok İlişkilerde Kendini Gösterebilir
Birçok insan travmanın etkisini yakın ilişkiler kurana kadar fark etmeyebilir.
Yakınlık isteyebilir ama biri size gerçekten yaklaştığında bunalmış hissedebilirsiniz.
Terk edilmekten korkabilir ve sürekli güvence arıyor olabilirsiniz.
Belirsizlik size tanıdık olandan daha korkutucu geldiği için, size iyi gelmeyen ilişkilerin içinde kalabilirsiniz.
Birinin ses tonundaki, yüz ifadesindeki ya da davranışındaki küçük değişimlere karşı fazlasıyla hassas olabilirsiniz.
Ya da tam tersini yapabilirsiniz.
Geri çekilirsiniz.
Konuşmayı bırakırsınız.
Kimseye ihtiyacınız olmadığına kendinizi inandırırsınız.
Biri sizi terk etmeden önce siz uzaklaşırsınız.
Bu tepkiler her zaman bilinçli tercihler değildir. Bazen geçmişten kalan korunma sistemlerimiz, bir zamanlar dayanılması çok zor olan acının tekrar yaşanmaması için devreye girer.
Zor olan şudur: Hayatınız bugün çok farklı olsa bile sinir sisteminiz hâlâ eski bir tehlikeye tepki veriyor olabilir.
Bazen Travma Nesilden Nesile Fark Edilmeden Aktarılır
Ailelerimiz; duygular, ilişkiler, çatışma, güven ve sevgi hakkında nasıl düşündüğümüzü büyük ölçüde şekillendirir.
Ebeveynler çoğu zaman çocuklarına, kendilerinin öğrendiği kadarını verebilir.
Hiç teselli edilmemiş biri, kendi çocuğunu nasıl sakinleştireceğini bilemeyebilir.
Duyguların zayıflık olduğuna inanarak büyüyen biri, aynı mesajı farkında olmadan çocuğuna aktarabilir.
Zor konuların hiç konuşulmadığı bir ailede büyüyen biri, sessizliği bir sonraki nesle taşıyabilir.
Bu, her zor çocukluk deneyiminin “kötü ebeveynler” yüzünden yaşandığı anlamına gelmez.
Bir insan çocuğunu çok sevebilir ve aynı zamanda hiç fırsat bulamadığı kendi yaralarını da taşıyor olabilir.
Bu örüntüleri fark etmek geçmişi suçlamak için değildir.
Geçmişi, onu tekrar etmek zorunda kalmayacak kadar iyi anlayabilmek içindir.
İyileşmek, Yaşananları Silmek Anlamına Gelmez
Çocukluğunuzu yeniden yazamazsınız.
Bir kaybı geri alamazsınız.
Yıllar önce ihtiyacınız olan sevgiyi, güveni, özrü ya da korunmayı birinden bugün zorla alamazsınız.
Ama iyileşmek, geçmiş hiç yaşanmamış gibi davranmak anlamına da gelmez.
İyileşmek bazen geçmişin bugünkü bütün kararlarınızı vermesine izin vermemeyi öğrenmektir.
Bedeninizin ne zaman hayatta kalma moduna geçtiğini fark etmektir.
Bazı durumların neden olduğundan çok daha tehdit edici hissettirdiğini anlamaktır.
Zor duygulardan hemen kaçmak yerine onların içinde kalabilmeyi öğrenmektir.
İlişki döngülerini otomatik olarak tekrar etmeden önce fark etmektir.
İhtiyaçlarınız olduğu için utanmamayı öğrenmektir.
Sınır koymanın sizi bencil yapmadığını anlamaktır.
Yakınlığın her zaman korkuyla gelmek zorunda olmadığını keşfetmektir.
Ve belki de en önemlisi, kendinizle farklı bir ilişki kurmaktır.
Daha az eleştirel.
Daha az utanç dolu.
Ve yaşadıklarınızdan geçebilmek için dönüşmek zorunda kaldığınız kişiye karşı daha meraklı ve şefkatli.
Terapi İçin “Yeterince Travmatize” Olmak Zorunda Değilsiniz
Bazı insanlar terapiye başlamayı erteler çünkü kendi yaşadıklarını başkalarının yaşadıklarıyla kıyaslar.
Başkalarının başına çok daha kötü şeyler geldi.
Benim çocukluğum o kadar da kötü değildi.
Aslında korkunç bir şey yaşamadım.
Bunu kendi başıma halledebilmeliyim.
Oysa terapi yalnızca hayatı tamamen dağılan insanlar için değildir.
Acınızın yeterince büyük olduğunu kanıtlamanız gerekmez.
Bazen terapiye başlamak için tek neden, aynı döngüler içinde yaşamaktan yorulmuş olmanızdır.
Sürekli düşünmekten yorulmuş olabilirsiniz.
Herkesin sorumluluğunu taşımaktan.
İçinize kapanmaktan.
Kendi değerinizi sürekli sorgulamaktan.
Bir şeyi neden yaptığınızı zihinsel olarak çok iyi bildiğiniz hâlde yine de değiştirememekten.
Terapi, bu örüntüleri birlikte yavaşlatabileceğimiz ve onları merakla anlamaya çalışabileceğimiz bir alan olabilir.
Amacımız:
“Sende ne yanlış?” diye sormak değil,
belki de daha yumuşak bir soruya alan açmaktır:
“Uzun zamandır ne taşıyorsun ve artık bunu aynı şekilde taşımamak nasıl olurdu?”
Terapiye başlamak için geçmişinizin tamamını anlamış olmanız gerekmez.
Bazen sadece hayatınızdaki bir şeyin, artık tek başınıza taşımak istemeyeceğiniz kadar ağır geldiğini fark etmeniz yeterlidir.
Bu yazıda kendinizden bir şeyler bulduysanız ve yaşadıklarınızı, ilişkilerinizi ya da duygusal tepkilerinizi daha iyi anlamak istiyorsanız benimle terapi randevusu oluşturabilirsiniz.
Önerdiğim Kaynaklar
Travma, bağlanma ve iyileşme sürecini daha derinlemesine anlamak isteyenler için faydalı bulduğum iki kaynak:
Perry, B. D., & Winfrey, O. (2021). What Happened to You? Conversations on Trauma, Resilience, and Healing. Flatiron Books.
Maté, G. (2021). The Wisdom of Trauma. Science and Nonduality. [Belgesel]