Bazen hayatımızda bir şeylerin yolunda gitmediğini hissederiz ama bunun nedenini tam olarak açıklayamayız. Bir konuşma bittikten saatler sonra bile zihninizde tekrar tekrar dönüyor olabilir. Birisi sizden uzaklaştığında, ortada gerçek bir tehlike olmadığını bilseniz bile yoğun bir kaygı hissedebilirsiniz. Tartışma sırasında içinize kapanabilir, insanlara güvenmekte zorlanabilir ya da neye ihtiyaç duyduğunuzu söylemekte güçlük çekebilirsiniz.
Bazen kendinize şu soruları sorarsınız:
Neden bu kadar yoğun tepki veriyorum?
Neden bunu bir türlü geride bırakamıyorum?
Bana iyi gelmediğini bildiğim hâlde neden aynı döngüleri tekrar tekrar yaşıyorum?
Bu tepkiler her zaman sizde bir şeylerin “yanlış” olduğu anlamına gelmez. Bugün sizi zorlayan bazı davranışlarınız, hayatınızın başka bir döneminde zihninizin ve bedeninizin sizi korumak için geliştirdiği yolların izlerini taşıyor olabilir.
Travma Yalnızca Yaşanan Olaydan İbaret Değildir
Travma denildiğinde çoğumuzun aklına istismar, şiddet, kaza, kayıp ya da yaşamı tehdit eden olaylar gelir. Travma elbette bu tür deneyimlerin ardından ortaya çıkabilir. Ancak yalnızca başımıza gelen olayla değil, yaşadığımız şeyi taşıyabilmek için yeterli güvene, desteğe ve bağa sahip olup olmadığımızla da ilgilidir.
Bazı insanlar için travmanın izi belirli bir olayın ardından başlar. Bazıları içinse yıllarca eksik kalan şeylerde saklıdır: teselli edilmek, korunmak, güvende hissetmek, sevildiğini bilmek ya da zorlandığının birileri tarafından fark edilmesi.
Bir çocuk yaşadıklarını çoğu zaman bir yetişkin gibi anlamlandıramaz. Bunun yerine kendisiyle ilgili bazı sonuçlara varabilir:
Belki ben fazla geliyorum.
Belki duygularım bir problem.
Belki sevilmek için bir şeyleri hak etmem gerekiyor.
Belki kimseye ihtiyaç duymamalıyım.
Bu düşüncelerin nerede başladığını yıllar içinde unutabiliriz. Yine de bıraktıkları izler yetişkinlikte ilişkilerimizde, kendimize bakışımızda ve zorlandığımız anlarda verdiğimiz tepkilerde ortaya çıkabilir.
Bir Zamanlar Sizi Koruyan Şeyler Bugün Sizi Yoruyor Olabilir
Çocukken içinde büyüdüğümüz ortama uyum sağlamayı öğreniriz. Duygularınızı ifade ettiğinizde eleştirildiyseniz onları saklamayı öğrenmiş olabilirsiniz. Sevgi ve ilgi size öngörülemez geldiyse, bugün insanların sizden uzaklaşıp uzaklaşmadığını sürekli kontrol ediyor olabilirsiniz. Tartışmalar korkutucuysa zor konuşmalardan kaçınmak size daha güvenli gelebilir.
Bunların çoğu bir noktada korunma biçimi olarak gelişmiştir. Sorun şu ki yıllar sonra, bir zamanlar sizi koruyan aynı yöntemler ilişkilerinizi ve kendinizle kurduğunuz bağı zorlaştırmaya başlayabilir.
Belki kendinizi “fazla hassas”, “muhtaç”, “mesafeli” ya da “kaygılı” olarak tanımlıyorsunuz. Terapi ise bize farklı bir soru sorma alanı açabilir:
“Bende ne yanlış?” yerine,
“Bana ne oldu ve yaşadıklarımla baş edebilmek için ne öğrenmek zorunda kaldım?”
Bazen yalnızca soruyu değiştirmek bile kendimize bakışımızı değiştirmeye başlar.
Travmanın İzleri İlişkilerde Ortaya Çıkabilir
Geçmiş deneyimlerimizin bizi nasıl etkilediğini çoğu zaman en yakın ilişkilerimizde fark ederiz. Yakınlık isteyebilir, fakat biri size gerçekten yaklaştığında bunalmış hissedebilirsiniz. Terk edilmekten korktuğunuz için sürekli güvence arayabilir, birinin ses tonundaki ya da davranışındaki küçük bir değişikliği hemen fark edebilirsiniz.
Bazen de bunun tam tersini yaparsınız. Geri çekilir, konuşmayı bırakır ya da kimseye ihtiyacınız olmadığına kendinizi inandırırsınız.
Bu tepkiler her zaman bilinçli tercihler değildir. Hayatınız bugün geçmişinizden çok farklı olsa bile zihniniz ve bedeniniz bir zamanlar öğrendiği tehlike sinyallerine hâlâ tepki veriyor olabilir. Bu nedenle bazen bugünkü bir durum, yalnızca bugünün duygularını değil, çok daha eski bir yerden gelen korkuları da harekete geçirebilir.
Geçmişi Anlamak, Birilerini Suçlamak Değildir
Ailelerimiz; duygular, ilişkiler, çatışma ve güven hakkında öğrendiğimiz ilk yerlerden biridir. Çocukken hiç teselli edilmemiş biri, yetişkin olduğunda kendi çocuğunu nasıl sakinleştireceğini bilmeyebilir. Duyguların zayıflık olduğuna inanarak büyüyen biri, aynı mesajı farkında olmadan sonraki nesle aktarabilir.
Bu, her zor çocukluk deneyiminin “kötü ebeveynler” yüzünden yaşandığı anlamına gelmez. Bir insan çocuğunu çok sevebilir ve aynı zamanda kendi geçmişinden taşıdığı yaralara sahip olabilir. İyi niyet her zaman sağlıklı davranışlara dönüşmeyebilir.
Geçmişi anlamanın amacı bir suçlu bulmak değildir. Amaç, bugün taşıdığımız bazı şeylerin nereden geldiğini görebilmek ve aynı döngüleri tekrar etmek zorunda olmadığımızı fark etmektir.
İyileşmek Geçmişi Silmek Değildir
Çocukluğunuzu yeniden yazamazsınız. Bir kaybı geri alamazsınız. Geçmişte ihtiyacınız olan sevgiyi, güveni ya da korunmayı bugün geriye dönüp kendinize veremezsiniz. İyileşmek de yaşananlar hiç olmamış gibi davranmak değildir.
Bazen iyileşmek, geçmişin bugünkü bütün kararlarınızı vermesine izin vermemeyi öğrenmektir.
Bedeninizin ne zaman hayatta kalma moduna geçtiğini fark etmektir. Aynı ilişki döngüsüne yeniden girmeden önce onu tanıyabilmektir. İhtiyaçlarınız olduğu için utanmamayı, sınır koymanın sizi bencil yapmadığını ve yakınlığın her zaman tehlike anlamına gelmediğini yavaş yavaş öğrenmektir.
Belki de en önemlisi, kendinize yalnızca neyi yanlış yaptığınızı soran biri olmak yerine, “Bunu neden böyle yapmayı öğrenmiş olabilirim?” diye merakla yaklaşabilmektir.
İyileşme bazen tam da burada başlar: kendimize karşı daha az yargılayıcı, daha çok meraklı ve daha şefkatli olabildiğimiz yerde.
Terapi İçin “Yeterince Travmatize” Olmak Zorunda Değilsiniz
Bazı insanlar terapiye başlamayı erteler çünkü kendi yaşadıklarını başkalarının yaşadıklarıyla karşılaştırırlar:
Başkalarının başına daha kötü şeyler geldi.
Benim çocukluğum o kadar da kötü değildi.
Bunu kendi başıma halledebilmeliyim.
Oysa terapi yalnızca çok ağır travmalar yaşamış insanlar için değildir. Acınızın yeterince büyük olduğunu kanıtlamanız gerekmez.
Belki aynı döngülerin içinde yaşamaktan yoruldunuz. Sürekli düşünmekten, herkesi taşımaktan, içinize kapanmaktan, kendinizi açıklamaya çalışmaktan ya da bir davranışınızın nedenini bildiğiniz hâlde onu değiştirememekten yoruldunuz.
Bunların her biri kendinizi daha yakından anlamak için yeterli bir sebep olabilir.
Terapi, geçmişi tekrar tekrar anlatmak zorunda olduğunuz bir yer olmak yerine, geçmişin bugün nasıl yaşadığını fark edebileceğiniz bir alan olabilir. Hangi tepkilerin hâlâ sizi korumaya çalıştığını, hangilerinin artık size hizmet etmediğini ve bundan sonra nasıl farklı davranabileceğinizi birlikte keşfetmek mümkündür.
Belki sorulması gereken soru şudur:
“Uzun zamandır ne taşıyorsun ve artık bunu aynı şekilde taşımamak nasıl olurdu?”
Bu yazıda kendinizden bir şeyler bulduysanız ve geçmiş deneyimlerinizin bugünkü ilişkilerinizi, kaygılarınızı ya da duygusal tepkilerinizi nasıl etkilediğini daha iyi anlamak istiyorsanız, terapi sürecinde bunları birlikte keşfedebiliriz.
Randevu oluşturmak ya da 15 dakikalık ücretsiz ön görüşme hakkında bilgi almak için benimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
Perry, B. D., & Winfrey, O. (2021). What Happened to You? Conversations on Trauma, Resilience, and Healing.
Maté, G. (2021). The Wisdom of Trauma. Belgesel.